CHECK JE VLEKJE

Uitroken, boycotten, verhongeren: de oorlog tegen kanker gaat door. Zeven veelbelovende initiatieven.

Artikel in De Pers 8 mei 2008
 
Door: Marcel Hulspas

Uitroken, boycotten, verhongeren: de oorlog tegen kanker gaat door. Zeven veelbelovende initiatieven.
 
1. Verhit de tumorcel!
Tumorweefsel is niet goed in staat om warmte af te voeren; althans, niet zo goed als gezond weefsel. Dat is het geheim achter warmtetherapie. Door tumorcellen zo gericht mogelijk te verhitten, leggen ze het loodje, terwijl omringende gezonde weefsels de hittegolf kunnen doorstaan. Warmtetherapie is niet nieuw en is vooral nuttig in combinatie met bestraling (een terrein waarop ook grote vorderingen worden gemaakt) en chemotherapie. Afgelopen maart is in Amsterdam het Centrum Hyperthermie van start gegaan, een kliniek waar patiënten met deze therapie kunnen worden behandeld.
 
2. Smeer hem in!We liggen graag in de zon en gaan steeds vaker naar exotische vakantieoorden. Onze huid kan daar slecht tegen. Deskundigen waarschuwen dat we straks te maken krijgen met een epidemie van huidkanker. Volgens sommigen krijgt een op de zes Nederlanders hier mee te maken. Nu al krijgen jaarlijks zo’n twintigduizend Nederlanders te horen dat ze de veelvoorkomende huidkankervariant superficieel Basaalcarcinoom (sBCC) hebben. Dergelijke tumoren worden nog vaak operatief verwijderd, wat tijdrovend is en duur. Bovendien kunnen er littekens achterblijven. Sinds kort is er echter een crème tegen deze vorm van kanker: Aldara. Het actieve bestanddeel Imiquimod is een Immune Response Modifier (IRM), een aanjager van ons immuunsysteem, dat hierdoor wordt aangezet de kankercellen van binnen uit op te ruimen.
 
3. Slik een vaccin!
Vaccineren tegen kanker – het kan al en het wordt steeds belangrijker. Een eerste mogelijkheid is dat we ons afweersysteem door middel van vaccins wapenen tegen virussen die het ontstaan van kanker bevorderen. Begin april stelde de Gezondheidsraad voor een dergelijk vaccin tegen het papillomavirus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken, op te nemen in het landelijk vaccinatieprogramma. De kans dat jonge vrouwen deze vorm van kanker krijgen, kan zo flink worden gereduceerd. Maar het is zeker ook mogelijk om bij mensen die reeds kanker hebben, het afweersysteem door vaccinatie alsnog aan te zetten de kankercellen steviger aan te vallen. Het afweersysteem herkent kankercellen vaak niet als ‘vreemd’ – maar daaraan valt wel wat te doen. Tientallen firma’s werken momenteel aan de ontwikkeling van vaccins, op basis van moleculen onttrokken aan de wanden van kankercellen die het afweersysteem wakker moeten schudden. Veel van deze vaccins verkeren inmiddels in fase 3, wat betekent dat ze uitgetest worden op grote groepen mensen. Als ze effectief blijken te zijn, kunnen deze vaccins redelijk snel op de markt komen.
 
4. Gooi ze in de war!
Tumorcellen blijven zich maar delen. Daarom is er een (op het eerste gezicht) eenvoudige methode om ze uit te schakelen: honger ze uit. Kleine stukjes genetisch materiaal, siRNA genaamd, kunnen genen stilleggen – ook genen die voor de cellulaire stofwisseling onmisbaar zijn. Verschillende bedrijven werken aan deze mogelijkheid. Alnylan Pharmaceuticals experimenteert momenteel met een geneesmiddel (werknaam ALN-VSP01) bestaande uit twee van dergelijke moleculaire spaken in het wiel van de stofwisseling. Het is echter lastig om deze stukjes siRNA ongedeerd binnen de tumorcel te krijgen. Liposomen (vetbolletjes) zijn mogelijk de oplossing.
 
5. Maak ze zelf ziek!
Virussen dringen cellen binnen en vermenigvuldigen zich binnen de cel, gebruikmakend van het aldaar aanwezige genetisch materiaal. Door deze piraterij gaat de cel uiteindelijk ten gronde – en kan een nieuwe generatie virusdeeltjes zich gaan verspreiden. Als het om de keuze van hun slachtoffer gaat, kunnen virussen echter behoorlijk kieskeurig zijn. Verschillende bedrijven werken momenteel aan de ontwikkeling van virussen die uitsluitend en alleen geïnteresseerd zijn in tumorcellen en straks in te zetten zijn tegen bepaalde vormen van kanker.
 
6. Leg ze stil!
Chemotherapie is vaak een tweesnijdend zwaard. De stoffen die worden gebruikt, beschadigen meestal veel meer dan alleen maar tumorcellen. Veel wetenschappelijk onderzoek is dan ook gericht op het gedoseerd toedienen van chemo-therapeutica, in combinatie met andere therapievormen. Maar het kan slimmer. Het bedrijf Johnson & Johnson test momenteel een chemotherapeuticum genaamd Tipifarnib, dat twee voordelen heeft: het is niet zo agressief als ouderwetse middelen, dus minder risicovol in gebruik, en het vernielt één specifiek eiwit dat juist bij de vermenigvuldiging van kankercellen een grote rol speelt. De groei van de tumor kan zo worden vertraagd – wat meer tijd en kansen geeft.
 
7. Zet ze uit!In veel gevallen wordt een cel een tumorcel doordat er in het genetische materiaal een mutatie is opgetreden die ertoe heeft geleid dat de cel zich voortdurend gaat delen. In andere gevallen is het precies andersom: de gezonde cellen zijn in principe in staat om zich voortdurend te delen, maar deze impuls wordt onderdrukt door speciale genen, de tumor suppressor genes. Die genen moeten dan wel ‘aan’ staan. Als dat niet het geval is (door een beschadiging hier en daar, bijvoorbeeld), dan houdt niets de cellen meer tegen en wordt rustig weefsel tumorweefsel. De uitgevallen suppressorgenen moeten dan weer zo snel mogelijk ‘aan’ worden gezet. Er zijn momenteel twee van dergelijke ‘epigenetische geneesmiddelen’ op de markt. Beide herstellen een veel voorkomend biochemisch ongeval: ze vangen een enzym dat de suppressorgenen blokkeert. Naarmate we meer te weten komen over de mechanismen achter bepaalde kankersoorten, zullen er ongetwijfeld meer van deze geneesmiddelen komen.
 

Terug naar het overzicht

Huidaandoeningen

De huid is ons grootste orgaan en bovendien, in tegenstelling tot de meeste andere organen...

Lees meer...

Huidkanker

Huidkanker is een van de meest voorkomende huidziekten in Nederland en tevens...

Lees meer...

Huidfonds

Het Huidfonds richt zich op het voorkomen van huidaandoeningen, betere zorg voor mensen met een huidaandoening en acceptatie van de huid die 'anders' is....

Lees meer...