CHECK JE VLEKJE

Zonlicht en gezondheid

Vanuit de wetenschap staat vast dat we vitamine D nodig hebben voor onze gezondheid. Zonlicht stelt onze huid in staat deze stof aan te maken. En dus hoeven we ons niet te verstoppen voor de zon.
Wel moeten we zonverbranding voorkomen.
 
Voor veel mensen zijn zonnige dagen vrolijke dagen. En menigeen stelt zoveel mogelijk huid bloot aan de zon om geen enkele warme zonnestraal te hoeven missen. Jarenlang hebben we te horen gekregen dat zonnestralen alleen maar leiden tot het ontstaan van huidkanker en andere nare aandoeningen (zie ook het laatste hoofdstuk). Uit de zon blijven, kleren aanhouden en smeren met antizonnebrand- middelen luidde het advies. Toch is duidelijk dat zonlicht ook heel goed voor ons is. Want zonlicht is verantwoordelijk voor de aanmaak van vitamine D (zie ook het laatste hoofdstuk). Om van de voordelen van zonlicht te profiteren, hoeven we niet per se bruin te worden. Sterker nog, de kans op een zonverbranding blijft op elke zonnige dag aanwezig. De centrale vragen zijn daarom:
• hoe kunnen we optimaal profiteren van de gunstige effecten van zonlicht, en
• hoe beperken we de negatieve effecten, waarvan het ontstaan van huidkanker de belangrijkste is?
 
Gezond verstand
“Het beste advies dat ik kan geven is: gebruik uw gezond verstand”, verklaart dr. Gertruud Krekels, dermatoloog in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. “Hiermee bedoel ik: voor een paar boodschappen op de fiets of een lunchwandeling hoeft u zich niet met antizonnebrandmiddelen in te smeren. Maar een hele dag in de Nederlandse zon op het strand of op de fiets is teveel voor de lichte huid. Kleding, een hoofddeksel en antizonnebrandmiddelen beschermen dan tegen zonnebrand.” Dr. Frank de Gruijl, biofysicus en als onderzoeker werkzaam bij de afdeling Huidziekten van het Leids Universitair Medisch Centrum, schaart zich achter Krekels. “Dit is ook de boodschap die in de voorlichting over verstandig zonnen verkondigd wordt. Zonnebaden is niet nodig, de meesten van ons krijgen in de zomer in het dagelijkse leven voldoende zonlicht.” Beiden benadrukken dat het allerbelangrijkste is: zonnebrand voorkomen. Gaat u op vakantie naar zonnige oorden als Zuid-Europa of de tropen, of onderneemt u activiteiten als zeilen of bergwandelen, houdt er dan rekening mee dat u uw huid blootstelt aan meer intens zonlicht. “Een goede bescherming tegen zonnebrand is dan extra belangrijk”, aldus Krekels. Reageert uw huidaandoening op de zon, in positieve of negatieve zin, overleg dan met uw dermatoloog hoe u het beste kunt handelen.
 
Te veel of te weinig zon
Zowel een overmaat aan zonlicht als te weinig zonlicht vergroten de kans op gezondheidsproblemen. “Op zich is onze huid aangepast aan de omstandigheden van onze woonplaats: de plek op aarde waar wij wonen”, vertelt Krekels. “Mensen in Afrika en Indonesië, bijvoorbeeld, hebben een donkere huid omdat dit pigment bescherming geeft tegen de schadelijke invloed van zonlicht. Tegelijkertijd is er voldoende zonlicht voorhanden om toch vitamine D in de huid te kunnen aanmaken. In Noord-Europa is het zonlicht veel minder intens, vooral in de winter. De huid van Noord- Europeanen is licht, zodat deze optimaal kan profiteren van het aanwezige zonlicht voor de aanmaak van vitamine D in hun huid. En doordat het zonlicht niet zo intens is, hoeft de huid zelf voor minder bescherming te zorgen.” De huid profiteert in beide gevallen van de goede eigenschappen van het zonlicht en beschermt tegen beschadiging. Wanneer de net geschetste situatie uit balans is geraakt, kunnen problemen ontstaan. “De zon is in noordelijke landen het grootste deel van het jaar niet sterk genoeg voor mensen met een donkere huid. Zij kunnen dan niet voldoende vitamine D aanmaken”, aldus Krekels. “Aan de andere kant krijgen mensen met een lichte huid die naar zuidelijke landen gaan er juist mee te maken dat hun huid niet is aangepast aan het intense zonlicht.” In het eerste geval dreigen gezondheidsproblemen door een tekort aan vitamine D, in het tweede geval dreigen zonnebrand op korte termijn en huidkanker op langere termijn.
 
Lichttherapie
Voor mensen die gebruik maken van lichttherapie, is het verhaal nog lastiger, weet Krekels. Voor hen speelt heel nadrukkelijk het positieve effect op korte termijn, terwijl de mogelijke kans op huidkanker aanwezig blijft. Krekels benadrukt overigens dat die kans door de lichttherapie slechts een klein beetje groter wordt. Ze vult aan: “Voor wat betreft de lichttherapie met apparatuur kan ik vertellen dat er veel onderzoek wordt gedaan naar de effecten op korte en lange termijn. In de nieuwe richtlijn voor de behandeling van psoriasis staat de voorkeur uitgesproken voor het gebruik van de TL-01 lamp. Uit onderzoek is gebleken dat deze lamp op de middellange termijn, tot tien jaar, de kans op huidkanker niet vergroot.” De lamp is nog te kort in gebruik om met zekerheid iets te zeggen over de effecten op lange termijn. Voor het kuren in zonnige oorden, als therapeutische behandeling bij bijvoorbeeld psoriasis en eczeem, raadt Krekels aan te overleggen met uw behandelend arts. Meer in zijn algemeenheid meent ze dat ook patiënten voor een groot deel voldoende hebben aan hun gezond verstand: “De aangedane huid en de niet aangedane huid reageren anders op de zon. Hoe, dat weet u zelf het beste. Voorkom in ieder geval een zonnebrand.”
 
 
Alles overzichtelijk op een rij
 
De invloed van zonlicht op onze gezondheid
1. Ongunstige effecten
• Vaker of vroeger ontstaan van diverse vormen van huidkanker.
• Huidafwijkingen zoals rimpels, stugge plekken door verhoorning, vlekken door een ophoping van pigment of juist door een tekort of ontbreken van pigment.
• Diverse vormen van overgevoeligheid voor zonlicht, zowel door directe schade (‘fototoxische’ reacties door een ziekte als erythropoetische protoporfyrie (EPP) of door medicijngebruik) als door effecten op het afweersysteem (‘fotoallergische’ reacties door een ziekte als chronische polymorfe lichtdermatose of door medicijngebruik).
• Verergering van huidziekten, zoals rosacea en discoïde lupus erythematodes.
• Bevordering van staar (vertroebeling van de ooglens).
• Intensivering van interne ziekten (vooral systemische lupus erythematodes).
 
2. Gunstige effecten
• Therapeutisch werking op huidziekten zoals psoriasis, constitutioneel eczeem en vitiligo.
• Voorkomen van botafwijkingen (bijvoorbeeld rachitis en osteoporose) en van spierziekten (onder andere multiple sclerose).
• Remming op het ontstaan en beloop van diverse vormen van kanker, vooral prostaatkanker, borstkanker, eierstokkanker en dikkedarmkanker. Mogelijk ook deze invloed op andere kankers, zoals die van de slokdarm, alvleesklier en nieren.
• Mogelijk preventief effect op het ontstaan van psychische aandoeningen, zoals depressies, schizofrenie, en op het ontstaan van sommige auto-immuunziekten, zoals diabetes (type 1) en reuma.
• Verlaging bloeddruk.
 
Bronnen:
• Rhee, H.J. van der, Vries, E. de en Coebergh, J.W.W. Gunstige en ongunstige effecten van zonlichtexpositie. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde. 2007; 151; 118-22.
• Prof. dr. Frank de Gruijl.
 
 
 
Vitamine D en onze gezondheid
De gunstige effecten van zonlicht zijn voor een belangrijk deel waarschijnlijk toe te schrijven aan de vorming van vitamine D in de huid, aldus dr. Frank de Gruijl. “De huid is in staat deze vitamine aan te maken onder invloed van een specifiek deel van het zonlicht, de UVB-stralen. Het lichaam bewerkt de vitamine D waardoor een hormoonachtige stof ontstaat. Via het bloed komt die stof in het hele lichaam terecht.” Ons lichaam legt een voorraad aan in vetweefsel en in de lever. Deze voorraad wordt ook gevuld via de vitamine D die we via onze voeding binnenkrijgen. Vette vis, zoals paling, haring en zalm, vormt de beste bron voor deze vitamine. Verder is het aanwezig in vlees, zuivelproducten en eieren. Aan margarine is vitamine D toegevoegd en de vitamine is ook verkrijgbaar als voedings- supplement (levertraan, of in pillen en drankjes). De Gruijl: “Inuits of Eskimo’s krijgen de vitamine D voornamelijk uit hun visrijke dieet, maar de Nederlander krijgt zo’n 90% van zijn vitamine D door de werking van de zon op de huid.”
 
-Tekort aan vitamine D
In hoeverre hebben inwoners van noordelijk gelegen gebieden ´s winters last van een tekort aan vitamine D? Hierover is het laatste woord nog niet gezegd. Krekels meldt dat recent onderzoek op basis van bloedmetingen aangeeft dat er geen sprake is van een dergelijk tekort op grote schaal. De Gruijl voegt toe dat er nog discussie gaande is over hoeveel vitamine D we nodig hebben voor een optimale gezondheid. “De kennis die we hebben en verzamelen over de gunstige invloed van vitamine D geeft aanleiding tot het heroverwegen van de oude normen. Waarschijnlijk zijn de grenswaarden die we hanteerden om een tekort vast te stellen te laag. Onze vitamine D-niveaus zouden in de winter waarschijnlijk wat hoger moeten liggen, meer op zomerse niveaus.”
Duidelijk is wel dat de tekorten vooral dreigen voor:
• mensen die (bijna) nooit buiten komen (zoals mensen wier huid overgevoelig is voor zonlicht, mensen in verzorgingstehuizen en mensen met een zeer omvangrijke werkweek),
• zwangere vrouwen en baby´s,
• mensen met obesitas,
• mensen die door hun donkere huid niet profiteren van het weinige zonlicht dat er ´s winters is,
• mensen bij wie hun kleding vrijwel al hun huid bedekt.
 
- Supplement
Wanneer een tekort aan vitamine D dreigt te ontstaan of al een feit is, volstaat een voedings- supplement. “Het lijkt er sterk op dat alle vitamine D hetzelfde effect heeft”, aldus De Gruijl. “Of we het uit onze voeding halen, uit een pilletje of het onder invloed van zonlicht in onze huid produceren, dat maakt geen verschil.” Krekels merkt hierbij op dat de dermatologen in de Verenigde Staten collectief aanraden voor supplementen te kiezen: “Dan weet je zeker dat je niet te veel ultraviolette stralen krijgt.” Bovendien, zo vult ze aan: “We weten wel hoeveel andere vormen van kanker optreden, maar van huidkanker weten we dat niet precies, omdat er geen registratie is.” Misschien komt huidkanker veel vaker voor dan we denken.
 
Op de website www.magazinehuid.nl  vindt u een nadere uitleg over de invloed van vitamine D op de celdeling.
 
Zonnebanken
“Het gebruik van zonnebanken raad ik sterk af”, aldus dr. Gertruud Krekels. “Ze zijn ontwikkeld om de huid te bruinen en niet specifiek genoeg gericht op de aanmaak van vitamine D. Wetenschappelijk staat niet vast dat het gebruik van deze apparatuur dezelfde of betere positieve effecten heeft voor onze gezondheid.” Dr. Frank de Gruijl is minder stellig: “De apparatuur kan bijdragen aan het op peil houden van de hoeveelheid vitamine D in het lichaam, dat is wel aangetoond. Punt van aandacht, of zorg, daarbij is natuurlijk dat de kans op huidkanker kan toenemen door deze extra hoeveelheid ultraviolette stralen die je huid te verwerken krijgt. Wie ´s winters een tekort aan vitamine D wil voorkomen, kan waarschijnlijk beter een voedingssupplement nemen.”
 
 
Dit artikel is overgenomen uit het Magazine HUID 2008 jaargang 12, uitgave 2, auteur Gabrielle Kuijer
Het artikel is tot stand gekomen met medewerking van dr. Gertruud Krekels, dermatoloog in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en dr. Frank de Gruijl, biofysicus en als onderzoeker werkzaam bij de afdeling Huidziekten van het Leids Universitair Medisch Centrum,.

Terug naar het overzicht

Huidaandoeningen

De huid is ons grootste orgaan en bovendien, in tegenstelling tot de meeste andere organen...

Lees meer...

Huidkanker

Huidkanker is een van de meest voorkomende huidziekten in Nederland en tevens...

Lees meer...

Huidfonds

Het Huidfonds richt zich op het voorkomen van huidaandoeningen, betere zorg voor mensen met een huidaandoening en acceptatie van de huid die 'anders' is....

Lees meer...