CHECK JE VLEKJE

Chemische stoffen die de huid overgevoelig maken voor zonlicht

Ons lichaam komt in toenemende mate in contact met verschillende stoffen als cosmetica, medicijnen of chemische verbindingen uit de agrarische of industriële sector. Het contact met al deze stoffen kan via de huid verlopen of systemisch, bijvoorbeeld via het maagdarmkanaal. Sommige van de plaatselijk of systemisch toegepaste stoffen (z.g. fotosensibiliserende stoffen) kunnen de oorzaak zijn van een abnormale reactie van de huid op zonnestraling of op ultraviolette straling van een zonnebank. Deze reactie wordt fotosensibilisatie of lichtovergevoeligheid genoemd.
 
Overgevoeligheid voor (zon) licht (fotosensibilisatie) kan verlopen via twee afzonderlijke mechanismen: Fototoxiciteit en fotoallergie.
 
- Fototoxiciteit (lichtreactie op giftige stoffen )is het meest voorkomende en best begrepen type lichtovergevoeligheid. Het betreft hier een versterkte reactie van de huid door de interactie van een chemische stof en licht.
 
- Fotoallergie (contactallergische lichtreactie) is veel zeldzamer dan fototoxiciteit. Het is een abnormale reactie van de huid op licht en zonlicht, waarbij een immunologisch mechanisme is betrokken. De reactie wordt gekenmerkt door een eczeembeeld van vooral de aan ultraviolet licht blootgestelde huid, waarvan uitbreiding naar bedekte huiddelen mogelijk is.
 
Fotosensibiliserende stoffen hoeven echter niet altijd van buitenaf afkomstig te zijn. Sommige kunnen ontstaan in het lichaam zelf als producten van stofwisselingsziekten zoals de ophoping van z.g. profyrinen bij bepaalde typen van fotodermatosen. Een voorbeeld van een dergelijk mechanisme is de huidziekte Erythropoëtische protoporphyrie (EPP)
 
Vanuit praktisch oogpunt is het verstandig om fotosensibiliserende stoffen onder te verdelen in twee hoofdgroepen:
(1)   plaatselijk (lokaal) toegepaste stoffen, bijvoorbeeld lokale geneesmiddelen en cosmetica en
(2)    systemisch gebruikte stoffen (doorgaans geneesmiddelen).
 
De meest voorkomende fotosensibiliserende stoffen zijn weergegeven in de volgende tabellen. Deze tabellen zijn samengesteld door het Huidfonds. In welke producten deze stoffen voorkomen is daarmee nog niet bekend. Vanaf 1997 is het wettelijk verplicht om op de verpakking van ieder product de daarin verwerkte bestanddelen te vermelden.
 
Wij maken u erop attent dat deze tekst en de lijst van fotosensibiliserende stoffen een globale lijst is en algemene informatie bevat. Heeft u last van uw huid raadpleeg dan altijd een arts.

VOORBEELDEN VAN FOTOSENSIBILISERENDE STOFFEN
 
1.     Lokaal werkende stoffen:
 
a. Stoffen uit planten
Psoralenen zijn stoffen die aanwezig zijn in diverse planten (berenklauw, boterbloem, selderij) en bergamotolie. Zij kunnen in sommige cosmetica (van buitenlandse afkomst) nog voorkomen.
 
b. Stoffen uit koolteer
Koolteerderivaten worden nog steeds door artsen gebruikt als geneesmiddel tegen verschillende typen huidziekten. Ook sommige vrij verkrijgbare shampoos kunnen teer bevatten.
 
c. Kleurstoffen
Sommige van de fotosensibiliserende kleurstoffen (eosine, fluoresceine) kunnen worden toegevoegd aan cosmetica.
 
d. Antibacteriële en anti-schimmelmiddelen
De fotosensibiliserende preparaten worden in Nederland weinig of niet gebruikt. Zij kunnen echter in sommige buitenlandse producten voorkomen.
 
3. Anti-zonnebrand middelen
p-Aminobenzoylzuur (PABA) en zijn derivaten horen nog steeds bij de populairste onderdelen van de zonwerende middelen (sunscreens), met name in de Verenigde Staten. Fototoxische reacties van andere mogelijke bestanddelen (benzofenonen, dibenzoylmethanen en cinnamaten) zijn ook al vermeld.
 
f. Parfumstoffen
Enkele parfumstoffen (bijv. 6-methylcoumarine) kunnen wellicht oorzaak zijn van fotosensibilisatie. Musk-ambrette, berucht om zijn foto-allergische reacties, wordt in Nederland niet meer gebruikt.
 
 
2.     Systemische middelen
 
a. Anti-microbiële middelen
Tetracycline en sommige derivaten zijn bekend als een vaak voorkomende oorzaak van fototoxische reacties. Ook sommige chinolonen en sulfa-verbindingen kunnen soortgelijke klachten geven.
 
b. Kalmerende middelen
Sommige geneesmiddelen die door psychiaters worden voorgeschreven (chloorpromazine, promethazine) zijn berucht om hun potentiële fototoxische werking.
 
c. Middelen tegen hoge bloeddruk (plaspillen)
Uit deze groep van geneesmiddelen zijn furosemide (Lasix) en z.g. thaizide diuretica bekend als mogelijke fotosensibilisatoren.
 
d. Hartpillen
Sommige middelen tegen ritme-stoornissen (amiodaron - Cardarone: kininederivaten).
 
e. Middelen tegen suikerziekte
Van deze groep van geneesmiddelen is tolbutamine (Rastinon, Artosin) een kandidaat voor fototoxische stof.
 
f. Orale anticonceptie (de pil)
Oestrogenen in orale anticonceptiva kunnen een foto-allergische reactie veroorzaken.
 
Het is belangrijk te weten dat de meeste van de fotosensibiliserende reacties veroorzaakt worden door UV-straling die ook in de zonnebanken aanwezig is. De patiënten die bepaalde medicijnen gebruiken worden daarom geadviseerd een arts te raadplegen voordat ze hun huid aan het zonlicht of licht van een zonnebank willen blootstellen.
 

Terug naar het overzicht

Huidaandoeningen

De huid is ons grootste orgaan en bovendien, in tegenstelling tot de meeste andere organen...

Lees meer...

Huidkanker

Huidkanker is een van de meest voorkomende huidziekten in Nederland en tevens...

Lees meer...

Huidfonds

Het Huidfonds richt zich op het voorkomen van huidaandoeningen, betere zorg voor mensen met een huidaandoening en acceptatie van de huid die 'anders' is....

Lees meer...