CHECK JE VLEKJE

Wat u moet weten over huidkanker

Het Melanoom
Een melanoom is een agressief groeiende, kwaadaardige tumor. De kans dat de afwijkende cellen zich door het lichaam verspreiden, is redelijk groot en daardoor is melanoom een levensbedreigende aandoening. Vroege herkenning en behandeling zijn zeer belangrijk. Wanneer een melanoom in een vroeg stadium is ontdekt, is de kans op een succesvolle behandeling groot. De behandeling bestaat dan uit een operatieve verwijdering van het melanoom, waarbij de kans op genezing groter is dan 95%.
Er zijn verschillende soorten melanoom. Ze verschillen voor wat betreft hun locatie (bijvoorbeeld oogmelanoom, slijmvliesmelanoom) en de manier waarop de tumor groeit (bijvoorbeeld een zich oppervlakkig verspreidend melanoom of het knobbelvormige nodulair melanoom). Er is ook een ongepigmenteerd melanoom (amelanotisch melanoom). Door de afwezigheid van pigment is het moeilijker dit melanoom als zodanig te herkennen.
 
Betrokken huidcellen
Een melanoom ontstaat in de pigmentcellen van de huid. Deze pigmentcellen heten ook melanocyten en ze bevinden zich in de opperhuid. Afhankelijk van het type, groeit een melanoom in de breedte en/of de diepte.
Een melanoom.
 
Hoe vaak komt het voor
Elk jaar wordt bij ongeveer 2850 mensen in Nederland vastgesteld dat zij een melanoom hebben. Omgerekend naar het aantal inwoners van Nederland en de leeftijd die wij allemaal bereiken, komt dit erop neer dat van elke 75 inwoners 1 persoon een melanoom krijgt. Jaarlijks sterven ongeveer 400 mensen aan de gevolgen van een melanoom. Van alle nieuwe gevallen van huidkanker die jaarlijks ontstaan, is momenteel zo´n 4% een melanoom.
 
Bij wie komt het voor
In tegenstelling tot de twee andere vormen van huidkanker, komen melanomen relatief vaak voor bij mensen vanaf een jaar of dertig. Bij vrouwen wat vaker dan bij mannen. Het is erg zeldzaam dat een kind een melanoom krijgt. Soms komen melanomen ‘in de familie voor’; mochten meerdere familieleden een melanoom hebben gehad, neem dan contact op met uw arts.
 
Hoe ontstaat het
Vrijwel elke levende cel deelt zich. Dan ontstaan twee nieuwe cellen. ‘Kanker’ staat voor processen waarbij de betrokken cellen zich ongecontroleerd blijven delen, waardoor er een ophoping van cellen ontstaat (het gezwel of de tumor), die blijft groeien. De zich delende cellen kunnen bovendien gaan woekeren en zich uitbreiden in omringend weefsel, waarbij ze dat weefsel beschadigen. Via het bloed, het lymfestelsel en lichaamsholten kunnen woekerende cellen zich ook nog door het lichaam verplaatsen en in andere organen nieuwe tumoren veroorzaken (uitzaaiing). Bij melanomen is het DNA van de betrokken melanocyt zo beschadigd geraakt, dat er een genmutatie heeft plaatsgevonden. Dit kan er, soms tientallen jaren later, toe leiden dat de controle over het delen van de cel wegvalt. De cel deelt zich, de daaruit ontstane cellen delen zich ook meteen en zo gaat dat door.
 
Hoe te herkennen
Melanocyten (pigmentcellen) bevinden zich over het gehele lichaam voornamelijk in de opperhuid. Op zich zou elke melanocyt kunnen veranderen in een cel die zich ongeremd blijft delen - een kankercel.
Dat lijkt dan eerst op een gewone moedervlek, maar door de blijvende celdeling verandert de vlek geregeld van uiterlijk - hij is ‘onrustig’. In moedervlekken liggen groepjes melanocyten bij elkaar. Meestal ontstaat een melanoom vanuit een moedervlek. Wanneer een moedervlek ‘onrustig’ wordt (verdikt, donkerder of juist lichter of meer gevlekt wordt, een grillige grens krijgt, gaat bloeden, jeukt of pijn doet) is het belangrijk dat u naar uw huisarts gaat.
 
Risicofactoren
- Genetische aanleg. In bepaalde families komen melanomen of onrustige moedervlekken (dysplastische nevi) veel voor.
- Zonverbranding, en dan vooral op kinderleeftijd. De schade die de huid oploopt bij een zonnebrand kan nog tot tientallen jaren bijdragen aan het ontstaan van melanoom.
- Een lichte huid, licht of rossig haar en lichte ogen, vooral in combinatie met sproeten. Deze kenmerken vormen een risicofactor vanwege de geringe natuurlijke bescherming tegen zonlicht.
- Moedervlekken (zie ook het hoofdstuk over moedervlekken aan het eind van dit artikel).
 
Vooruitzichten
Het melanoom is de meest levensbedreigende vorm van huidkanker. Voorspellingen hierover zijn moeilijk te doen omdat geen twee melanomen aan elkaar gelijk zijn. Wanneer een melanocyt zich nog maar net is gaan ontwikkelen tot een melanoom, is de kans op uitzaaiingen klein en dus de overlevingskans veel groter. Uit onderzoeken is gebleken dat de kans op uitzaaiingen toeneemt wanneer het melanoom dikker is. Bij 90 - 95% van de patiënten bij wie het melanoom niet meer dan 1 millimeter in de huid is gegroeid, komt de aandoening na verwijdering niet meer terug.
 
 
 
Het Plaveiselcelcarcinoom
Het plaveiselcelcarcinoom is een kwaadaardige tumor die zich kan uitzaaien. Dat gebeurt meestal pas als de tumor flink is gegroeid. Wanneer de behandeling (te lang) uitblijft, kan het gezwel de onderhuidse weefsels aantasten en neemt de kans op uitzaaiing naar bijvoorbeeld de lymfeklieren toe.
 
Betrokken huidcellen
Een plaveiselcelcarcinoom ontstaat in de reguliere huidcelen (keratinocyten) van de opperhuid.
Plaveiselcellen zijn de huidcellen die zich al vanuit de basaallaag hebben losgemaakt en op weg zijn om te sterven en te verhoornen om zo de huid een stevige buitenkant te geven.
 
Hoe vaak komt het voor
Exacte cijfers ontbreken, maar geschat wordt dat op jaarbasis meer dan 10 duizend nieuwe plaveiselcelcarcinomen ontstaan. Dat betekent dat over een jaar gezien, ongeveer 11% van alle nieuwe gevallen van huidkanker een plaveiselcelcarcinoom is.
 
Bij wie komt het voor
De meeste mensen met een plaveiselcelcarcinoom zijn 60 jaar en ouder.
 
Hoe ontstaat het
Zie de tekst bij het melanoom. Bij een plaveiselcelcarcinoom zijn het de plaveiselcellen die ongeremd delen. Veelal ontstaat een plaveiselcelcarcinoom uit een actinische keratose. Dat is een ruw, verhoornd plekje op de huid, dat ontstaat door overmatige blootstelling aan zonlicht (zie het kader op pagina 9).
 
Hoe te herkennen
Het plaveiselcelcarcinoom ziet er in het beginstadium meestal uit als een rood schilferend plekje of knobbeltje. In het plekje ontstaat een zweertje dat niet geneest. Soms zit er een schilferend korstje op, soms niet. Plaveiselcelcarcinomen en basaalcelcarcinomen lijken een beetje op elkaar. Maar plaveiselcelcarcinomen hebben geen randje met een parelachtige glans of verwijde bloedvaatjes, en ze groeien sneller (zie de omschrijving bij het basaalcelcarcinoom).
Een plaveiselcelcarcinoom.
 
Risicofactoren
• Genetische aanleg.
• Zonlicht.
• Mensen met een lichte huid hebben minder natuurlijke bescherming tegen zonlicht.
• Roken.
• Het gebruik van zogenaamde ‘immunosuppressieve geneesmiddelen’, medicijnen die bijvoorbeeld niertransplantatie patiënten moeten gebruiken.(In het algemeen geldt dat het afweersysteem bij het ontstaan van huidkanker een rol kan spelen. ‘Immunosuppresieve geneesmiddelen’ onderdrukken het afweersysteem. Het is wetenschappelijk bewezen dat dit de kans op plaveiselcelcarcinoom sterk vergroot. De invloed op het ontstaan van andere vormen van huidkanker lijkt minder groot.)
 
Vooruitzichten
Goed. Een plaveiselcelcarcinoom is goed te behandelen.
 
 
 
Het Basaalcelcarcinoom
Het basaalcelcarcinoom is de minst kwaadaardige vorm van huidkanker. Het groeit zeer langzaam, maar toch is een goede en tijdige behandeling noodzakelijk. Anders groeit het carcinoom verder de huid in en tast het de onderliggende weefsels aan, ook kraakbeen en botweefsel.
Een basaalcelcarcinoom.
Een nodulair basaalcelcarcinoom met een zweertje.
 
Betrokken huidcellen
Een basaalcelcarcinoom ontstaat in de basaallaag van de opperhuid; jonge reguliere huidcellen (keratinocyten) delen zich ongecontroleerd. Dit proces verloopt relatief langzaam en mede daardoor komen uitzaaiingen vrijwel niet voor.
 
Hoe vaak komt het voor
Naar schatting ontstaan jaarlijks 75 duizend nieuwe basaalcelcarcinomen in Nederland. Aangezien er geen officiële, landelijke registratie is, zijn exacte getallen niet bekend. Het is mogelijk dat bij een persoon meerdere van deze carcinomen ontstaan. Van alle nieuwe gevallen van huidkanker per jaar, betreft het in ongeveer 85% een basaalcelcarcinoom.
 
Bij wie komt het voor
De meeste mensen die voor het eerst een basaalcelcarcinoom hebben, zijn minimaal van middelbare leeftijd (45 jaar). Er kan sprake zijn van erfelijke aanleg; dan ontstaan de carcinomen ook wel op jongere leeftijd.
 
Hoe ontstaat het
Zie de tekst bij het melanoom. Bij een basaalcelcarcinoom zijn het de huidcellen in de basaallaag van de opperhuid, de keratinocyten, waar een genmutatie plaatsvindt waardoor ze zich ongecontroleerd
delen. Basaalcelcarcinomen zaaien zich niet uit.
 
Hoe te herkennen
Er zijn vijf soorten basaalcelcarcinoom. De meest voorkomende vorm, het nodulair basaalcel-carcinoom bevindt zich meestal in het gezicht. Het ziet eruit als een glad, glazig knobbeltje, soms met verwijde bloedvaatjes, en het groeit maar langzaam. Midden op het knobbeltje ontstaat op een gegeven moment een nattig zweertje. De rand daarvan heeft een parelachtige glans. Op het zweertje komt een korstje, dat er ook weer gemakkelijk af gaat, waarna een nieuw korstje ontstaat. Op het gezicht valt het carcinoom wel op. Bevindt het zich op een arm, been of de romp, dan denken de betrokkenen nogal eens dat het een eczeemplekje is.
 
Risicofactoren
• Genetische aanleg.
• Zonlicht, vooral overmatige blootstelling aan zon in de kinderjaren.
• Mensen met een lichte huid hebben minder natuurlijke bescherming tegen zonlicht.
 
Vooruitzichten
Zeer goed. Een basaalcelcarcinoom is goed te behandelen.
 
 
 
 
 
 
 
Moedervlekken
De kans dat een moedervlek zich ontwikkelt tot een melanoom is zeer klein. Wel is gebleken dat mensen met meer dan vijftig moedervlekken op hun lichaam een grotere kans hebben op een melanoom. Bovendien veranderen sommige moedervlekken vaker in een melanoom dan andere:
• Kleine moedervlekken die ‘op’ de huid liggen en een egaal bruine kleur hebben worden het minst vaak een melanoom. Deze moedervlekken komen veel voor.
• Soms wordt een kind met een relatief grote moedervlek geboren, al dan niet voorzien van donkere haren. Wanneer deze moedervlek(ken) niet groter is dan 4 centimeter, is de kans nog steeds klein dat deze een melanoom wordt.
• De kans dat vlakke moedervlekken, die op latere leeftijd in de huid zijn ontstaan, een melanoom worden, is iets groter (maar toch nog klein!).
• Wanneer deze moedervlekken niet egaal maar juist wisselend gekleurd zijn, is de kans weer ietsje groter. Hoewel de kans dat een van bovenstaande moedervlekken ontaardt in een melanoom dus steeds iets groter is, blijft het een zeer kleine kans.
• Maar bij mensen die een aangeboren moedervlek hebben van meer dan zo’n 8 centimeter, is de kans groot. En: hoe groter de moedervlek, hoe groter de kans dat daarin een melanoom ontstaat.
 
 
Actinische keratose
Een actinische keratose is een klein, meestal ruw verhoornd plekje op de huid. Deze plekjes ontstaan vooral in het gezicht en op de bovenkant van handen, vooral als iemands huid gedurende zijn leven veelvuldig aan zonlicht is blootgesteld. Actinische keratose duidt op een verstoring in de levenscyclus van de huidcellen in de opperhuid. De aanmaak van huidcellen gaat ter plekke sneller dan normaal en bovendien volgroeien de cellen niet volledig. Hierdoor ontstaat het verhoornde plekje. Wanneer de celdeling helemaal ongeremd voortgaat, is er sprake van een plaveiselcelcarcinoom.
 
 
 
Dit artikel is overgenomen uit het Magazine HUID 2008 jaargang 12, uitgave 1, auteur Gabrielle Kuijer.
Het artikel is tot stand gekomen met medewerking van dr. Gertruud Krekels, dermatoloog in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven.

Terug naar het overzicht

Huidaandoeningen

De huid is ons grootste orgaan en bovendien, in tegenstelling tot de meeste andere organen...

Lees meer...

Huidkanker

Huidkanker is een van de meest voorkomende huidziekten in Nederland en tevens...

Lees meer...

Huidfonds

Het Huidfonds richt zich op het voorkomen van huidaandoeningen, betere zorg voor mensen met een huidaandoening en acceptatie van de huid die 'anders' is....

Lees meer...